درسنامه آموزشی فصل هفتم ریاضی کلاس هشتم
درس 5: خواص ضرب و تقسیم رادیکالها
فعّالیت (صفحهٔ 115 کتاب درسی)
با توجه به عددهای داده a و b، مانند نمونه جدول زیر را کامل کنید. با مقایسهٔ دو ستون آخر جدول، چه حدسی میزنید؟
| $\sqrt{a}.\sqrt{b}$ | $\sqrt{ab}$ | ab | $\sqrt{a}$ | b | $\sqrt{a}$ | a |
| 6 | 6 | 36 | 3 | 9 | 2 | 4 |
| 12 | 12 | 144 | 4 | 16 | 3 | 9 |
| 8 | 8 | 64 | 4 | 16 | 2 | 4 |
| 10 | 10 | 100 | 2 | 4 | 5 | 25 |
آیا میتوانید حدس خود را به صورت یک عبارت کلامی بیان کنید؟ جذر حاصلضرب دو عدد مساوی است با حاصلضرب جذر دو عدد
اگر b و a دو عدد مثبت باشند، داریم:
$\sqrt{ab}=(\sqrt{a})(\sqrt{b})$
به کمک جدول بالا، درستی یا نادرستی رابطه را بررسی کنید.
نادرست $\sqrt{a+b}=\sqrt{a}+\sqrt{b}$
$\sqrt{9+16}=\sqrt{25}=5$
$\sqrt{9}+\sqrt{16}=3+4=7$
کار در کلاس (صفحهٔ 115 کتاب درسی)
1- در تساویهای زیر، جاهای خالی را پر کنید.
$\sqrt{16}=4$$\sqrt{2}\times \sqrt{8}=$
$\sqrt{36}=6$$\sqrt{18}\times \sqrt{2}=$
$\sqrt{2}$$\sqrt{14}=\sqrt{7}\times $
$\sqrt{2}$$\sqrt{200}=\sqrt{100}\times $
$4\times 5=20$$\sqrt{16\times 25}=\sqrt{16}\times \sqrt{25}=$
2- کدام یک از عبارتهای زیر، درست و کدام نادرست است؟
نادرست $\sqrt{50}=25$
درست $\sqrt{50}=5\times \sqrt{2}$
$\sqrt{50}=\sqrt{25}\times \sqrt{2}=5\times \sqrt{2}$
3- مانند نمونه، تساویهای زیر را کامل کنید.
$\sqrt{20}=\sqrt{4}\times \sqrt{5}=2\sqrt{5}$
$\sqrt{4}\times \sqrt{2}=2\sqrt{2}$$\sqrt{8}=$
$\sqrt{9}\times \sqrt{2}=3\sqrt{2}$$\sqrt{18}=$
$\sqrt{4}\times \sqrt{3}=2\sqrt{3}$$\sqrt{12}=$
$\sqrt{25}\times \sqrt{3}=5\sqrt{3}$$\sqrt{75}=$
فعّالیت (صفحهٔ 116 کتاب درسی)
جدول زیر را برای عددهای مثبت a و b کامل کنید. مقدارهای دو سطر آخر را با هم مقایسه کنید و تساوی به دست آمده را به شکل یک قانون کلی بنویسید.
| 49 | 1 | 25 | 16 | a |
| 64 | 100 | 36 | 9 | b |
| $=\frac{7}{8}$$\sqrt{\frac{49}{64}}$ | $\sqrt{\frac{1}{100}}=\frac{1}{10}$ | $\sqrt{\frac{25}{36}}=\frac{5}{6}$ | $\sqrt{\frac{16}{9}}=\frac{4}{3}$ | $\sqrt{\frac{a}{b}}$ |
| $\frac{\sqrt{49}}{\sqrt{64}}=\frac{7}{8}$ | $\frac{\sqrt{1}}{\sqrt{100}}=\frac{1}{10}$ | $\frac{\sqrt{25}}{\sqrt{36}}=\frac{5}{6}$ | $\frac{\sqrt{16}}{\sqrt{9}}=\frac{4}{3}$ | $\frac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}}$ |
جذر تقسیم دو عدد (مثبت) مساوی است با تقسیم جذر دو عدد
کار در کلاس (صفحهٔ 116 کتاب درسی)
1- با استفاده از شکل روبه رو، درستی رابطهٔ $\sqrt{\frac{9}{16}}=\frac{3}{4}$ را بررسی کنید.

2- در جاهای خالی عدد مناسب بنویسید.
$-\frac{1}{12}$$-\sqrt{\frac{1}{144}}=$
$\frac{7}{4}$$\sqrt{\frac{49}{16}}=$
$\frac{3}{5}$$\sqrt{\frac{9}{25}}=$
$-\frac{1}{7}$$-\sqrt{\frac{1}{49}}=$
3- به صورت تقریبی مشخص کنید که عددهای داده شده نظیر کدام یک از نقاط مشخص شده روی محورند؟

تمرین (صفحهٔ 117 کتاب درسی)
1- نزدیکترین عدد طبیعی به هر یک از عددهای زیر را پیدا کنید.
| $\sqrt{175}$ | $\sqrt{280}$ | $\sqrt{9999}$ | $\sqrt{310}$ | $\sqrt{401}$ | |
| 13 | 17 | 100 | 18 | 20 | ذهنی |
| 13/22 | 16/73 | 99/99 | 17/60 | 20/02 | با ماشین حساب |
درستی پاسخ خود را به کمک ماشین حساب بیازمایید.
2- یک محور اعداد رسم کنید و عددهای زیر را به صورت تقریبی روی آن مشخص کنید.
$\sqrt{14},\sqrt{10},\sqrt{24},-\sqrt{3},-\sqrt{8},-\sqrt{17}$

3- مجموع عددهای واقع بر هر سطر، هر ستون و نیز هر قطر مربع زیر 6- است.
جاهای خالی را با چه عددهایی میتوان پر کرد؟
| $-{{5}^{0}}$ | $-(\sqrt{4}+{{2}^{2}})$ | 1+ |
| ${{0}^{5}}$ | 2- | $-{{2}^{2}}$ |
| 5- | ${{1}^{5}}+{{1}^{2}}$ | $-\sqrt{9}$ |
4- حاصل هر یک از عبارتهای زیر را به دست آورید.
${{(ab)}^{14}}$$({{a}^{5}}\times {{a}^{9}})\times ({{b}^{17}}\div {{b}^{3}})=$
$=\frac{7\times 5}{6}=\frac{35}{6}$$\sqrt{\frac{49\times 25}{36}}$
5- جذر 700 را تا یک رقم اعشار به دست آورید و نتیجه را به کمک ماشین حساب بررسی کنید.
$\sqrt{676} \lt \sqrt{700} \lt \sqrt{729}$
702/25 <== $\sqrt{700}\approx 26/5$
| 26/1 | 26/2 | 26/3 | 26/4 | 26/5 |
| 691/69 | 696/96 | 702/25 |
6- دو عدد طبیعی بین $\sqrt{5}$ و $\sqrt{17}$ پیدا کنید.
$\sqrt{6} \lt \sqrt{7} \lt \sqrt{8} \lt \sqrt{9} \lt \sqrt{10} \lt \sqrt{11} \lt \sqrt{12} \lt \sqrt{13} \lt \sqrt{14} \lt \sqrt{15} \lt \sqrt{16}$
عدد طبیعی $\sqrt{16}$ و $\sqrt{3}$
7- پنج عدد بین $\sqrt{3}$ و $\sqrt{8}$ پیدا کنید.
$\sqrt{7}$ و $\sqrt{6}$ و $\sqrt{5/5}$ و $\sqrt{5}$ و $\sqrt{4}$
8- اعداد رادیکالی زیر را به صورت ضرب یک عدد طبیعی در یک رادیکال بنویسید.
$\sqrt{27}$$=\sqrt{9}\times \sqrt{3}=3\sqrt{3}$
$\sqrt{50}$$=\sqrt{25}\times \sqrt{2}=5\sqrt{2}$
$\sqrt{200}$$=\sqrt{100}\times \sqrt{2}=10\sqrt{2}$
مرور فصل 7 (صفحهٔ 118 کتاب درسی)
مفاهیم و مهارتها
در این فصل اصطلاحات زیر به کار رفتهاند. مطمئن شوید که میتوانید با جملههای خود، آنها را توصیف کنید و برای هر کدام مثالی بزنید.
- توان
- جذر تقریبی
- ریشههای دوم یک عدد
- جذر حاصل ضرب و حاصل تقسیم
در این فصل، روشهای اصلی زیر مطرح شدهاند. هر کدام را با یک مثال توضیح دهید و در دفتر خود خلاصهٔ درس را بنویسید.
- محاسبهٔ حاصل یک عدد تواندار به توان عدد دیگر
- محاسبهٔ تقسیم دو عدد تواندار با پایههای مساوی
- محاسبهٔ تقریبی تقسیم دو عدد تواندار با نماهای مساوی
- محاسبهٔ جذر یک عدد
- محاسبهٔ یک عبارت تواندار
- ساده کردن یک عبارت تواندار
- پیدا کردن عددهای رادیکالی روی محور
- محاسبهٔ جذر حاصل ضرب و حاصل تقسیم
کاربرد
کاربرد این درس علاوه بر درسهای دیگر ریاضی مثل جبر در بیان عددهای بسیار بزرگ و یا بسیار کوچک است. نماد علمی نحوهای از بیان این عددها به صورت تواندار است.
تمرینهای ترکیبی (صفحهٔ 118 کتاب درسی)
1- حاصل عبارت مقابل را به دست آورید.
${{(-9)}^{2}}={{(-{{3}^{2}})}^{2}}={{(-3)}^{4}}$
$4={{2}^{2}}$
$\frac{{{(-3)}^{5}}\times {{2}^{4}}\times 8}{-{{2}^{7}}\times {{(-9)}^{2}}\times 18}$
$=\frac{{{(-3)}^{5}}\times {{2}^{4}}\times {{2}^{2}}}{-{{2}^{7}}\times {{(-3)}^{4}}\times {{3}^{2}}}=\frac{{{(-3)}^{1}}}{-{{2}^{1}}\times {{3}^{2}}}=\frac{-3}{-2\times 9}=\frac{-3}{-18}=+\frac{3}{18}$
2- حاصل تقسیم مقابل را به دست آورید.
$={{(3)}^{2}}\times {{(1)}^{3}}=9$${{\left[ {{3}^{10}}\times {{(\frac{1}{27})}^{3}} \right]}^{2}}\div {{\left[ {{5}^{4}}\times {{(\frac{1}{25})}^{2}} \right]}^{3}}$
3- با تهیه جدول مناسب، جذر عدد 93 را تا دورقم اعشار به دست آورید.
$\sqrt{81} \lt \sqrt{93} \lt \sqrt{100}$
| 9/9 | 9/8 | 9/7 | 9/6 | 9/5 |
| 94/09 | 92/16 | 90/25 |
$\sqrt{93}=9/6$
با توجه به جدول زیر پاسخ را به دست میآوریم:
| 9/69 | 9/68 | 9/67 | 9/66 | 9/65 | 9/64 | 9/63 | 9/62 | 9/61 |
| 93/1225 | 92/9296 | 92/7369 | 92/5444 | 92/3521 |
$\sqrt{93}=9/64$
- عددهای زیر را به ترتیب صعودی و از چپ به راست مرتب کنید.
${{-2}^{4}}$ و ${{2}^{3}}$ و $\sqrt{25}$ و $\sqrt{47}$ و $6$ و ${{(-2/5)}^{4}}$ و ${{(-2)}^{4}}$
${{(-2/5)}^{4}}$ و ${{(-2)}^{4}}$ و ${{2}^{3}}$ و $\sqrt{47}$ و $6$ و $\sqrt{25}$ و ${{-2}^{4}}$
5- به کمک رسم، مکان متناظر با عددهای زیر را روی محور اعداد مشخص کنید.
$\sqrt{20}-\sqrt{16}$ و $\sqrt{13}$ و $\sqrt{10}$


$\sqrt{20}-\sqrt{16}=-\sqrt{16}+\sqrt{20}=-4+\sqrt{20}$

6- مقدار عددیِ عبارت زیر را به ازای $x=-2$ و $y=6$ و $a=-1$ و $b=\frac{1}{2}$ به دست آورید.
$\frac{a{{x}^{2}}-b(x-{{y}^{2}})}{2axy+{{(\frac{y}{x})}^{3}}-\frac{3}{{{b}^{2}}}}$
$\frac{(-1)\times {{(-2)}^{2}}-\frac{1}{2}\times (-2-{{6}^{2}})}{2\times (-1)\times (-2)\times 6+{{(\frac{6}{2})}^{3}}-\frac{3}{{{(\frac{1}{2})}^{2}}}}=\frac{-4+19}{+24+27-12}=\frac{15}{39}$